Xaricdə təhsil almaq, magistraturaya müraciət etmək və ya beynəlxalq şirkətdə işləmək istəyən tələbələrin qarşılaşdığı sənədlərdən biri Diploma Supplementdir. Azərbaycan dilində bu sənəd adətən Diploma əlavə və ya Diploma əlavəsi kimi ifadə olunur.
Bir çox tələbə Diploma Supplement-i diplomun surəti və ya transcript ilə eyni sənəd hesab edir. Əslində isə bunlar fərqli sənədlərdir. Diploma Supplement məzunun aldığı ali təhsilin səviyyəsini, məzmununu, nəticələrini, kvalifikasiyasını və təhsil sistemindəki yerini daha ətraflı izah edən sənəddir.
Xüsusilə xaricdə magistratura və doktorantura təhsili, diplomun tanınması və beynəlxalq iş müraciətləri zamanı bu sənəd təhsilin daha asan və şəffaf şəkildə qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Diploma Supplement ali təhsil haqqında diplomu tamamlayan və həmin diplomun məzmununu daha ətraflı izah edən standartlaşdırılmış sənəddir.
Avropa Komissiyasının məlumatına görə Diploma Supplement Avropa Komissiyası, Avropa Şurası və UNESCO tərəfindən razılaşdırılmış standartlara əsasən hazırlanır. Sənəd akademik kvalifikasiyaların tanınmasını asanlaşdırmaq məqsədi daşıyır və Avropa Ali Təhsil Məkanında şəffaflıq alətlərindən biri hesab olunur.
Burada vacib məqam budur: Diploma Supplement diplomun özü deyil və diplomu əvəz etmir. O diplomun yanında təqdim olunan tamamlayıcı sənəddir.
Fərqli ölkələrin ali təhsil sistemləri bir-birindən fərqlənir. Bir ölkədə verilmiş diplomu başqa ölkənin universiteti və ya işəgötürəni qiymətləndirərkən yalnız diplomun üzərindəki məlumatlar kifayət etməyə bilər.
Məsələn, diplomda sadəcə:
Bakalavr - Kompüter mühəndisliyi
yazıla bilər.
Lakin xarici universitet tələbənin hansı fənləri keçdiyini, neçə kredit topladığını, təhsil proqramının hansı səviyyəyə uyğun olduğunu və kvalifikasiyanın hansı hüquqları verdiyini bilmək istəyə bilər.
Diploma Supplement məhz bu əlavə məlumatları sistemli şəkildə təqdim edir.
Avropa standartlarına əsasən Diploma Supplement 8 əsas bölmədən ibarətdir. Bu bölmələr məzun, alınmış kvalifikasiya, təhsil proqramı və həmin kvalifikasiyanın aid olduğu milli ali təhsil sistemi haqqında məlumat verir.
Bu hissədə məzun haqqında əsas məlumatlar göstərilir.
Buraya adətən:
ad və soyad; doğum tarixi; tələbənin identifikasiya məlumatları
kimi məlumatlar daxil edilir.
Bu bölmədə tələbənin əldə etdiyi ali təhsil kvalifikasiyası haqqında məlumat verilir.
Məsələn:
Bakalavr; Magistr; kvalifikasiyanın adı; ixtisas və ya təhsil istiqaməti; kvalifikasiyanı verən ali təhsil müəssisəsi.
Bu məlumat xarici universitet və ya işəgötürənə məzunun hansı ali təhsil kvalifikasiyasına sahib olduğunu anlamağa imkan verir.
Diploma Supplement-də alınmış təhsilin hansı səviyyəyə aid olduğu da göstərilir.
Bakalavr səviyyəsi
və ya
Magistr səviyyəsi.
Bu məlumat xüsusilə xaricdə növbəti təhsil pilləsinə müraciət zamanı əhəmiyyətlidir.
Diploma Supplement-in ən vacib hissələrindən biri məhz budur.
Burada tələbənin keçdiyi təhsil proqramı və əldə etdiyi akademik nəticələr haqqında məlumat təqdim olunur.
Məsələn, tələbənin:
keçdiyi fənlər;
kreditləri;qiymətləri;
təhsil proqramının strukturu;
əldə etdiyi akademik nəticələr
haqqında məlumat göstərilə bilər.
Bu hissə xarici universitetin tələbənin əvvəlki təhsilini daha düzgün qiymətləndirməsinə kömək edir.
Bu bölmədə əldə edilmiş kvalifikasiyanın nə üçün istifadə oluna biləcəyi haqqında məlumat verilir.
Məsələn, bakalavr diplomunun sahibinə:
magistratura səviyyəsində təhsilini davam etdirmək; müəyyən peşə fəaliyyətlərinə müraciət etmək
imkanı verib-vermədiyi haqqında məlumat təqdim edilə bilər.
Bu bölmədə sənədin verilməsi və təsdiqi ilə bağlı məlumatlar yer alır.
Burada sənədin:
verilmə tarixi; Təsdiqlənməsi; məsul şəxslər; müvafiq qurum
haqqında məlumatlar ola bilər.
Bu hissə xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələr üçün xüsusilə maraqlıdır.
Çünki başqa ölkənin universiteti Azərbaycan ali təhsil sisteminin necə qurulduğunu bilməyə bilər.
Diploma Supplement həmin ölkədəki ali təhsil sisteminin strukturu haqqında məlumat təqdim etməklə əldə edilmiş kvalifikasiyanın kontekstini anlamağa kömək edir. Avropa Komissiyası bu məlumatların Milli Akademik Tanınma İnformasiya Mərkəzləri (NARIC) ilə əlaqəli şəkildə təqdim edildiyini bildirir.
Son bölmədə kvalifikasiya və ya təhsil haqqında əlavə məlumatlar təqdim edilə bilər.
Bu bölmənin məzmunu ölkəyə və ali təhsil müəssisəsinə görə dəyişə bilər.
Bu iki sənəd çox vaxt qarışdırılır.
Transcript tələbənin universitetdə keçdiyi fənləri, həmin fənlər üzrə aldığı qiymətləri və kreditləri göstərən akademik sənəddir.
Diploma Supplement isə daha geniş məlumat verir. O, yalnız fənlər və qiymətlərlə məhdudlaşmır, həmçinin kvalifikasiyanın səviyyəsini, təhsil proqramının xüsusiyyətlərini və milli ali təhsil sistemindəki mövqeyini izah edir.
Sadə şəkildə:
Transcript = hansı fənləri keçmisən və hansı qiymətləri almısan?
Diploma Supplement = hansı təhsil kvalifikasiyasını almısan, bu kvalifikasiya nə deməkdir və hansı təhsil sistemi çərçivəsində əldə olunub?
Bu səbəbdən xaricdə təhsil üçün müraciət zamanı hər iki sənəd tələb oluna bilər.
Diplom sizin ali təhsil kvalifikasiyasını əldə etdiyinizi təsdiq edən əsas dövlət sənədidir.
Diploma Supplement isə həmin kvalifikasiya haqqında əlavə və standartlaşdırılmış məlumat verir.
Yəni:
Diplom → kvalifikasiyanı təsdiq edir.
Diploma Supplement → kvalifikasiya haqqında ətraflı məlumat verir.
Avropa Komissiyası da xüsusi olaraq qeyd edir ki, Diploma Supplement orijinal kvalifikasiyanı əvəz etmir.
Xaricdə magistratura və ya doktorantura təhsili planlaşdıran tələbələr üçün Diploma Supplement faydalı sənədlərdən biridir.
Xarici universitet tələbənin diplomuna baxaraq onun hansı səviyyədə ali təhsil aldığını müəyyən edə bilər. Diploma Supplement isə bu məlumatı daha detallı şəkildə təqdim edir.
Məsələn, Azərbaycan universitetini bitirmiş tələbə Almaniyada magistraturaya müraciət edir. Almaniya universiteti onun bakalavr diplomunu qəbul edir, lakin əlavə olaraq tələbənin:
hansı fənləri keçdiyini; neçə kredit topladığını; proqramın səviyyəsini; kvalifikasiyanın xüsusiyyətlərini
qiymətləndirmək istəyir.
Diploma Supplement bu prosesdə əlavə məlumat mənbəyi kimi istifadə oluna bilər.
Xeyr.
Bu çox vacib məqamdır.
Diploma Supplement diplomun beynəlxalq səviyyədə avtomatik tanınması demək deyil.
Sənəd akademik kvalifikasiyanın daha şəffaf və müqayisə edilə bilən şəkildə təqdim olunmasına kömək edir, lakin son tanınma qərarını müvafiq universitet, səlahiyyətli dövlət qurumu və ya digər tanınma orqanı öz qaydalarına əsasən verir. Avropa Komissiyası Diploma Supplement-i tanınmanı dəstəkləyən vasitə kimi təqdim edir, lakin onu avtomatik tanınma sənədi kimi müəyyən etmir.
Bəli.
Azərbaycan ali təhsil sistemində diploma əlavənin tətbiqi Boloniya prosesinə uyğunlaşdırılıb. Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyinin məlumatına görə, "Ali təhsil haqqında (bakalavr/magistr) diploma Əlavənin nümunəsi" hazırlanıb və ali təhsil müəssisələrinin məzunlarına diploma əlavənin verilməsi nəzərdə tutulub.
Azərbaycanın ali təhsil sistemində diplom və diploma əlavə ayrıca sənədlər kimi nəzərdə tutulur. Nazirliyin müvafiq qaydalarında diplom, diploma əlavə və akademik arayış ayrıca qeyd olunur.
Avropa Ali Təhsil Məkanında Boloniya prosesində iştirak edən ölkələr üzrə Avropa Komissiyası məzunların Diploma Supplement-i avtomatik, ödənişsiz və əsas Avropa dillərindən birində almaq hüququ olduğunu bildirir. Sənəd adətən məzunun məzun olduğu ali təhsil müəssisəsinin müvafiq ofisi tərəfindən təqdim edilir.
Lakin konkret verilmə proseduru və dil məsələsində universitetin və ölkənin tətbiq etdiyi qaydaları nəzərə almaq lazımdır.
Bu sənəd xüsusilə aşağıdakı hallarda faydalıdır:
Bakalavr məzunu xarici universitetə magistratura üçün müraciət etdikdə əvvəlki təhsilinin məzmununu göstərmək lazım ola bilər.
Doktorantura müraciətlərində əvvəlki akademik hazırlığın daha ətraflı təqdim olunması tələb oluna bilər.
Xarici ölkədə diplomun akademik qiymətləndirilməsi zamanı Diploma Supplement əlavə məlumat mənbəyi kimi istifadə edilə bilər.
Bəzi işəgötürənlər namizədin aldığı təhsilin məzmunu və səviyyəsi haqqında daha ətraflı məlumat əldə etmək istəyə bilər.
Müxtəlif universitetlər və ölkələr arasında akademik mobillik zamanı tələbənin əvvəlki təhsilinin müqayisə edilməsini asanlaşdıra bilər.
Tutaq ki, tələbə Azərbaycanda bakalavr təhsilini bitirib və Almaniyada magistraturaya müraciət edir.
Müraciət zamanı universitet tələbədən:
bakalavr diplomu; Transcript; Diploma Supplement; dil sertifikatı; CV; motivasiya məktubu
kimi sənədlər tələb edə bilər.
Diploma Supplement həmin universitetə Azərbaycan ali təhsil sistemində əldə edilmiş kvalifikasiyanın məzmununu və səviyyəsini daha rahat başa düşməyə kömək edir.
Lakin tələb olunan sənədlərin siyahısı hər universitetdə və proqramda fərqli ola bilər.
Bu iki anlayış bir-birindən tamamilə fərqlidir.
Diploma Supplement diplomu müşayiət edən və onun haqqında əlavə akademik məlumat verən sənəddir.
Nostrifikasiya və ya kvalifikasiyanın tanınması isə xarici ölkədə əldə edilmiş təhsilin başqa ölkədə hüquqi və akademik baxımdan tanınması prosesidir.
Məsələn, Azərbaycan vətəndaşı Almaniyada ali təhsil alıb Azərbaycana qayıtdıqda onun xarici kvalifikasiyasının Azərbaycanda tanınması ayrıca prosedurla həyata keçirilir. Azərbaycanda xarici ali təhsil kvalifikasiyalarının tanınması Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi tərəfindən həyata keçirilir və müraciətlər elektron qaydada qəbul edilir.
Avropa ali təhsil sistemində müxtəlif ölkələrdə fərqli diplom və kvalifikasiya sistemlərinin mövcud olması təhsilin müqayisəsini çətinləşdirə bilər.
Diploma Supplement bu problemi qismən həll etmək üçün hazırlanmış standartlaşdırılmış sənəddir.
UNESCO-nun ali təhsil kvalifikasiyalarının tanınması ilə bağlı sənədlərində Diploma Supplement təhsil proqramının mahiyyətini, səviyyəsini, kontekstini, məzmununu və statusunu təsvir edən sənəd kimi müəyyən edilir.
Bu baxımdan sənədin əsas məqsədi diplomun başqa ölkədə daha asan başa düşülməsinə və qiymətləndirilməsinə kömək etməkdir.
Bəzən tələbələr Diploma Supplement-i CV ilə qarışdırırlar.
Bu düzgün deyil.
CV-də sizin:
iş təcrübəniz; könüllü fəaliyyətiniz; Bacarıqlarınız; Layihələriniz; sertifikatlarınız
haqqında məlumat olur.
Diploma Supplement isə konkret olaraq ali təhsil kvalifikasiyanız və həmin kvalifikasiyanın akademik konteksti haqqında məlumat verir.
Avropa Komissiyası da Diploma Supplement-in CV olmadığını açıq şəkildə bildirir.
Xaricdə təhsil prosesində universitetlər yalnız "diplomunuz var?" sualına deyil, həm də "bu diplom hansı təhsili və hansı akademik nəticələri ifadə edir?" sualına cavab axtara bilərlər.
Diploma Supplement məhz bu məlumat boşluğunu doldurur.
O, xarici universitetə və ya işəgötürənə sizin kvalifikasiyanızı daha aydın şəkildə təqdim etməyə kömək edir və müxtəlif ölkələrin təhsil sistemləri arasında müqayisəni asanlaşdırır. Avropa Komissiyası sənədin xaricdə təhsil və iş imkanlarına çıxışı asanlaşdıra biləcəyini xüsusi qeyd edir.
Diploma Supplement ali təhsil diplomuna əlavə edilən və alınmış kvalifikasiya haqqında ətraflı məlumat təqdim edən mühüm akademik sənəddir. Burada məzunun məlumatlarından başlayaraq diplomun səviyyəsi, ixtisas, təhsil proqramının məzmunu, əldə olunan nəticələr və milli ali təhsil sistemi haqqında məlumatlara qədər bir sıra vacib məlumatlar əks olunur.
Xaricdə magistratura və doktorantura təhsili almaq, diplomun tanınması və beynəlxalq iş imkanlarından yararlanmaq istəyən tələbələr üçün bu sənəd xüsusilə faydalıdır.
Ən vacib məqam isə budur: Diploma Supplement diplom deyil, diplomun tanınmasını avtomatik təmin etmir və transcript-i də əvəz etmir. Onun əsas funksiyası əldə edilmiş ali təhsil kvalifikasiyasını beynəlxalq mühitdə daha şəffaf, aydın və müqayisə edilə bilən formada təqdim etməkdir.
