Yaponiyada təhsil almaq bir çox beynəlxalq tələbənin akademik və karyera məqsədləri arasında yer alır. Ölkənin qabaqcıl universitetləri, elmi-tədqiqat imkanları, texnoloji inkişafı və fərqli təhsil sistemi xarici tələbələr üçün cəlbedici mühit yaradır. Lakin Yaponiyada təhsil almaq istəyən tələbələrin qarşılaşdığı əsas məsələlərdən biri təhsil və yaşayış xərcləridir.
Bu baxımdan MEXT Scholarship Yaponiyada təhsil almaq istəyən beynəlxalq tələbələr üçün ən mühüm dövlət təqaüd proqramlarından biridir. Yaponiya hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilən bu proqram xarici tələbələrə müxtəlif təhsil pillələri və istiqamətləri üzrə təqaüdlə təhsil almaq imkanı yaradır.
MEXT Scholarship proqramı Yaponiyanın Təhsil, Mədəniyyət, İdman, Elm və Texnologiya Nazirliyi (Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology – MEXT) tərəfindən həyata keçirilir. Proqramın rəsmi adı Japanese Government (MEXT) Scholarship-dir. Onun əsas məqsədi beynəlxalq tələbələrin Yaponiyada təhsil və tədqiqat fəaliyyəti aparmasını dəstəkləmək, ölkələr arasında akademik əlaqələri gücləndirmək və mədəni mübadiləni inkişaf etdirməkdir.
1954-cü ildən fəaliyyət göstərən proqram müxtəlif ölkələrdən olan tələbələrə Yaponiyanın ali təhsil müəssisələrində təhsil almaq imkanı təqdim edir.
MEXT Scholarship proqramının əsas üstünlüyü tələbənin təhsil xərclərinin dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməsidir. Təqaüdün əhatə dairəsi seçilmiş proqramdan və tələbənin təhsil pilləsindən asılı olaraq dəyişə bilər.
Rəsmi proqram məlumatlarına əsasən MEXT təqaüdünün əsas üstünlükləri aşağıdakılardır:
Təhsil haqqından azadolma: Təqaüd proqramı çərçivəsində qəbul olunan tələbələrin universitetə qəbul, qeydiyyat və təhsil haqları qarşılanır. Aylıq təqaüd: Tələbələr təhsil müddətində gündəlik yaşayış xərclərini qarşılamaq üçün aylıq maliyyə dəstəyi əldə edirlər. Beynəlxalq uçuş xərcləri: Müəyyən şərtlərə uyğun olaraq tələbələrin Yaponiyaya gediş və təhsil başa çatdıqdan sonra geri dönüş aviabiletləri təmin edilir.
Akademik inkişaf: Tələbələr Yaponiyanın universitetlərində təhsil almaq, elmi-tədqiqat işlərində iştirak etmək və beynəlxalq akademik mühitdə təcrübə qazanmaq imkanı əldə edirlər.
Bu üstünlüklər proqramın rəsmi şərtlərinə uyğun olaraq təqdim edilir. Bununla belə, təqaüdün konkret maliyyə məbləği, əhatə etdiyi xərclər və ödəniş qaydaları təhsil istiqamətinə və müvafiq qəbul ilinin qaydalarına əsasən yoxlanılmalıdır.
MEXT Scholarship yalnız bakalavr təhsili almaq istəyən tələbələr üçün nəzərdə tutulmayıb. Proqram müxtəlif akademik səviyyələrdə və peşə istiqamətlərində təhsil almaq istəyən şəxsləri əhatə edir.
Yaponiyanın rəsmi Study in Japan portalında MEXT təqaüdünün yeddi əsas kateqoriyası göstərilir.
日本留学情報サイト Study in Japan
Bu kateqoriya magistratura və doktorantura səviyyəsində təhsil almaq və elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən namizədlər üçün nəzərdə tutulub.
Namizədlər əvvəlki ali təhsil istiqamətləri ilə əlaqəli tədqiqat sahəsi seçməlidirlər. Müraciət zamanı Field of Study and Research Plan adlı sənəd xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sənəddə tələbə araşdırmaq istədiyi mövzunu, məqsədlərini və tədqiqat metodlarını izah edir.
Research Students kateqoriyası çərçivəsində tələbələr əvvəlcə qeyri-dərəcə tədqiqatçı statusunda universitetdə fəaliyyət göstərə və müvafiq şərtləri yerinə yetirdikdən sonra magistratura və ya doktorantura proqramına keçə bilərlər.
Bu kateqoriya orta təhsilini başa vurmuş və Yaponiyada bakalavr təhsili almaq istəyən beynəlxalq tələbələr üçündür.
Proqramın müddəti əksər ixtisaslarda 5 ildir. Bu müddətə adətən bir illik yapon dili hazırlığı da daxildir. Tibb, stomatologiya, əczaçılıq və baytarlıq kimi ixtisaslarda təhsil müddəti 7 ilə qədər ola bilər.
Tələbələr seçdikləri akademik istiqamətə uyğun fənlər üzrə imtahan verirlər.
Bu proqram öz ölkəsində məktəb və ya müəllim hazırlığı müəssisələrində çalışan müəllimlər üçün nəzərdə tutulub.
Namizədlərdən, bir qayda olaraq, 35 yaşdan aşağı olmaq, müəllim hazırlığı üzrə müvafiq ali təhsilə sahib olmaq və ən azı 5 illik aktiv müəllimlik təcrübəsi tələb edilir.
Proqramın əsas məqsədi müəllimlərin pedaqoji biliklərini və peşəkar bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. Təhsil müddəti yapon dili hazırlığı da daxil olmaqla 1 il 6 aya qədər davam edə bilər.
Bu kateqoriya xarici universitetlərdə yapon dili və ya yapon mədəniyyəti üzrə təhsil alan bakalavr tələbələri üçün nəzərdə tutulub.
Namizədlər müraciət zamanı 18–29 yaş aralığında olmalı və öz ölkələrindəki universitetdə müvafiq ixtisas üzrə təhsil almalıdırlar.
Proqramın müddəti bir akademik ildir. Məqsəd tələbələrin yapon dili və mədəniyyəti üzrə biliklərini daha da genişləndirməkdir.
Bu istiqamət mühəndislik və texniki sahələrdə təhsil almaq istəyən gənclər üçün nəzərdə tutulub.
Tələbələr Yaponiyanın College of Technology (KOSEN) müəssisələrində texniki və praktiki biliklər əldə edirlər. Proqramın ümumi müddəti yapon dili hazırlığı daxil olmaqla 4 ildir. Dənizçilik istiqamətində isə 4 il 6 ay davam edə bilər.
Bu proqram konkret peşə və praktiki bacarıqlar əldə etmək istəyən tələbələr üçün nəzərdə tutulub.
Tədris istiqamətləri arasında texnologiya, biznes, moda, mədəniyyət və digər peşə sahələri ola bilər. Proqramın müddəti yapon dili hazırlığı ilə birlikdə 3 ildir.
YLP dövlət idarəçiliyi və müxtəlif peşə sahələrində gələcəkdə liderlik potensialına malik olan şəxslər üçün nəzərdə tutulub.
Proqram əsasən universitet məzunlarını, praktiki iş təcrübəsi olan gənc dövlət qulluqçularını və digər uyğun namizədləri əhatə edir. Təhsil müddəti bir ildir.
Bu kateqoriya digər MEXT proqramlarından fərqli olaraq adi səfirlik və universitet tövsiyəsi mexanizmi ilə deyil, rəsmi xarici tövsiyəçi qurumlar vasitəsilə həyata keçirilir.
日本留学情報サイト Study in Japan+1
MEXT Scholarship proqramına müraciət etmək istəyən namizədlər seçdikləri kateqoriyanın akademik, yaş və digər tələblərinə cavab verməlidirlər.
Rəsmi proqram məlumatlarında əsas yaş və təhsil meyarları belə göstərilir:
Təqaüd kateqoriyası
Əsas yaş tələbi
Research Students
35 yaşdan aşağı
Teacher Training Students
Undergraduate Students
25 yaşdan aşağı
Japanese Studies Students
18–29 yaş
College of Technology Students
Specialized Training College Students
Young Leaders Program
Bir qayda olaraq 40 yaşdan aşağı
Bunlar ümumi yaş meyarlarıdır. Hər qəbul ili üçün rəsmi müraciət təlimatında yaşın hesablanma tarixi və digər şərtlər ayrıca göstərilir.
Akademik tələblərə gəldikdə isə:
Bakalavr namizədləri 12 illik məktəb təhsilini tamamlamalı və ya ona bərabər təhsil sənədinə sahib olmalıdırlar. Magistratura və doktorantura namizədləri müvafiq proqramın qəbul şərtlərinə cavab verməlidirlər. Müəllim hazırlığı istiqamətində müraciət edənlər tələb olunan iş təcrübəsini təsdiqləməlidirlər. Japanese Studies proqramına müraciət edənlər xarici universitetdə yapon dili və ya mədəniyyəti üzrə bakalavr təhsili almalıdırlar.
Burada bir məqamı nəzərə almaq vacibdir: yaş və təhsil meyarlarına uyğun olmaq təqaüdün avtomatik verilməsi demək deyil. Namizədlər seçim mərhələlərindən uğurla keçməlidirlər.
MEXT proqramına müraciət edənlər üçün dil tələbləri seçilən təhsil istiqamətindən və universitetdən asılıdır.
Bakalavr səviyyəsində təhsil alan tələbələrin əksəriyyəti üçün yapon dili hazırlığı nəzərdə tutulur. Çünki Yaponiyanın bir çox universitetində bakalavr proqramları yapon dilində tədris olunur.
Bununla yanaşı, ingilis dili və digər fənlər üzrə də imtahanlar keçirilə bilər.
Rəsmi Study in Japan məlumatlarına əsasən səfirlik tövsiyəsi ilə müraciət edən namizədlərin imtahanları kateqoriyaya görə dəyişir:
Kateqoriya
İmtahan fənləri
İngilis dili və yapon dili
Teacher Training
Undergraduate
Yapon dili, ingilis dili, riyaziyyat və elm fənləri
Japanese Studies
Yapon dili
College of Technology
Yapon dili, ingilis dili, riyaziyyat və fizika və ya kimya
Specialized Training College
Yapon dili, ingilis dili və riyaziyyat
Bakalavr səviyyəsində elm istiqamətini seçən namizədlər üçün əlavə olaraq kimya, fizika və biologiya fənlərindən müəyyən edilmiş seçim qaydaları tətbiq olunur.
Yapon dili biliyi olmayan namizədlərin də müraciət imkanları seçdikləri kateqoriyadan asılı olaraq qiymətləndirilir. Lakin bu, imtahan və dil hazırlığı tələblərinin olmadığı anlamına gəlmir.
MEXT Scholarship üçün müraciətin iki əsas yolu mövcuddur: Embassy Recommendation və University Recommendation.
Bu üsulda namizədlər öz ölkələrində fəaliyyət göstərən Yaponiya səfirliyinə və ya müvafiq diplomatik nümayəndəliyə müraciət edirlər.
Proses ümumilikdə aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
Yaponiya səfirliyinin rəsmi saytında elan olunan təqaüd proqramını izləmək; Seçilmiş kateqoriyanın qəbul şərtlərini yoxlamaq; Tələb olunan sənədləri hazırlamaq və təqdim etmək; Yazılı imtahanlarda iştirak etmək; Müsahibə mərhələsindən keçmək; İlkin seçim nəticələrini gözləmək; MEXT tərəfindən həyata keçirilən yekun seçim və universitet yerləşdirilməsi mərhələsini tamamlamaq.
İlk seçim Yaponiya səfirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Lakin ilkin mərhələdən keçmək təqaüdün qəti şəkildə verilməsi demək deyil. Yekun qərar MEXT tərəfindən qəbul edilir.
Bu üsulda namizəd birbaşa Yaponiyanın müvafiq universitetinə müraciət edir.
Universitet öz qəbul və qiymətləndirmə prosedurlarına əsasən uyğun namizədləri seçir və MEXT-ə təqaüd üçün tövsiyə edir.
Ancaq bütün Yaponiya universitetlərinin belə tövsiyə kvotası yoxdur. Yalnız MEXT tərəfindən müəyyən edilmiş universitetlər bu mexanizmdən istifadə edə bilirlər.
Buna görə də universitet vasitəsilə müraciət etmək istəyən tələbələr ilk növbədə seçdikləri ali təhsil müəssisəsinin MEXT tövsiyəsi vermək hüququnun olub-olmadığını yoxlamalıdırlar.
Müraciət zamanı təqdim ediləcək sənədlər seçilmiş təhsil kateqoriyasına görə dəyişir. Bununla belə, əsas sənədlər aşağıdakılardır:
MEXT müraciət forması; Təhsil haqqında diplom və ya attestat; Akademik transkript; Tövsiyə məktubu; Sağlamlıq haqqında arayış; Tədqiqat planı (Research Students üçün); Seçilmiş universitetlər və proqramlarla bağlı məlumatlar; Digər tələb olunan təsdiqedici sənədlər.
Research Students kateqoriyasında Field of Study and Research Plan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sənəddə namizədin əvvəlki akademik təcrübəsi, araşdırmaq istədiyi mövzu və Yaponiyada həyata keçirmək istədiyi tədqiqatın məqsədi aydın şəkildə göstərilməlidir.
Sənədlərin təqdim edilmə qaydası da önəmlidir. Bəzi hallarda orijinal sənədlər, bəzi hallarda isə rəsmi təsdiqlənmiş surətlər tələb olunur. Buna görə də müraciət etməzdən əvvəl müvafiq ilin rəsmi təlimatını diqqətlə oxumaq lazımdır.
Müraciət tarixləri seçilmiş kateqoriyaya, ölkəyə və müraciət üsuluna görə dəyişir. Buna görə də bütün namizədlər üçün vahid son müraciət tarixi mövcud deyil.
Səfirlik tövsiyəsi ilə müraciət edənlər üçün elanlar adətən Yaponiyada təhsilə başlanacaq ildən əvvəlki il yayımlanır.
Məsələn, 2027-ci ildə Yaponiyaya gələcək Research Students namizədləri üçün 2026-cı ilin aprel–may aylarında müraciətlərin qəbulu, may–iyul aylarında isə ilkin seçim mərhələsi nəzərdə tutulub. Bu tarixlər konkret proqram və ölkə üzrə dəyişə bilər.
Azərbaycan vətəndaşları üçün müraciət tarixlərini və sənəd təqdimetmə qaydalarını Yaponiyanın Azərbaycandakı səfirliyinin rəsmi elanlarından izləmək lazımdır.
Müraciət sənədlərini birbaşa Yaponiyanın MEXT Nazirliyinə göndərmək düzgün deyil. Embassy Recommendation seçildikdə sənədlər müvafiq səfirliyə təqdim olunur.
MEXT təqaüdünə qəbul prosesi rəqabətlidir. Namizədlərin akademik göstəriciləri, seçdikləri sahə üzrə bilikləri, dil bacarıqları və motivasiyası qiymətləndirilir.
Səfirlik tövsiyəsi ilə müraciət edən namizədlər yazılı imtahanlarda iştirak edirlər. İmtahanların məzmunu təhsil istiqamətindən asılıdır.
Məsələn, bakalavr namizədləri yapon dili, ingilis dili, riyaziyyat və seçdikləri akademik istiqamətə uyğun elm fənləri üzrə imtahan verə bilərlər.
Research Students namizədləri üçün isə ingilis və yapon dili imtahanları nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, müsahibə mərhələsində namizədin akademik məqsədləri və tədqiqat planı qiymətləndirilə bilər.
İmtahanlara hazırlaşmaq istəyənlər üçün Study in Japan portalında əvvəlki illərin nümunə sualları da yerləşdirilib. Bu materiallardan istifadə etməklə imtahan formatı ilə əvvəlcədən tanış olmaq mümkündür.
Təqaüd qazanan tələbələrin hansı universitetdə təhsil alacağı seçilmiş kateqoriyadan və müraciət mexanizmindən asılıdır.
Embassy Recommendation vasitəsilə müraciət edən namizədlər müəyyən universitetlərə üstünlük verə bilərlər. Bununla belə, son yerləşdirmə qərarı MEXT tərəfindən müvafiq universitetlərlə məsləhətləşmələr əsasında qəbul edilir.
Qərar zamanı aşağıdakı amillər nəzərə alına bilər:
Namizədin imtahan nəticələri; Akademik göstəriciləri; Seçilmiş ixtisas və tədqiqat istiqaməti; Universitetin qəbul imkanları; Tələbənin hazırlıq mərhələsindəki nəticələri.
Namizədin müraciətində müəyyən universiteti qeyd etməsi həmin universitetə mütləq qəbul olunacağı anlamına gəlmir.
MEXT Scholarship tam təqaüddürmü?
Bəli, proqramın əsas üstünlüklərindən biri təhsil haqqının qarşılanmasıdır. Bundan əlavə, aylıq təqaüd və müəyyən şərtlərlə beynəlxalq uçuş xərcləri təmin olunur. Bununla belə, bütün fərdi xərclərin ayrıca qarşılanacağına zəmanət yoxdur.
IELTS sertifikatı MEXT üçün məcburidirmi?
Bütün kateqoriyalar üçün vahid IELTS tələbi yoxdur. Səfirlik tövsiyəsi ilə müraciət zamanı müəyyən kateqoriyalar üzrə ingilis və yapon dili imtahanları keçirilir. Universitet tövsiyəsi ilə müraciətdə isə dil tələbləri universitet tərəfindən müəyyən edilə bilər.
Yapon dilini bilmədən MEXT təqaüdünə müraciət etmək mümkündürmü?
Bəzi kateqoriyalarda mümkündür. Xüsusilə bakalavr proqramlarında təqaüd çərçivəsində yapon dili hazırlığı nəzərdə tutula bilər. Lakin namizəd müvafiq qəbul imtahanlarını verməlidir.
MEXT Scholarship ilə magistratura təhsili almaq mümkündürmü?
Bəli. Research Students kateqoriyası magistratura və doktorantura təhsili almaq istəyən namizədlər üçün nəzərdə tutulub.
Təqaüdə müraciət etmək üçün Yaponiyada universitetdən əvvəlcədən qəbul almaq lazımdırmı?
Embassy Recommendation yolunda əvvəlcədən universitetdən yekun qəbul almaq ümumi ilkin şərt deyil. Seçim və universitet yerləşdirilməsi MEXT proseduruna uyğun həyata keçirilir. University Recommendation yolunda isə müraciət birbaşa universitet vasitəsilə aparılır.
MEXT təqaüdünü qazandıqdan sonra istənilən universitetdə oxumaq mümkündürmü?
Xeyr. Yerləşdirmə seçilmiş ixtisas, akademik göstəricilər, universitetlərin imkanları və MEXT-in qərarına əsasən həyata keçirilir.
MEXT Scholarship üçün müraciət ödənişlidirmi?
Müraciətin özü üçün vasitəçilərə ödəniş etmək tələb olunmur. Namizədlər rəsmi elanlarda göstərilən müraciət qaydalarına əməl etməlidirlər. Sənədlərin tərcüməsi və təsdiqi kimi əlavə şəxsi xərclər yarana bilər.
MEXT Scholarship Yaponiyada bakalavr, magistratura, doktorantura və digər ixtisaslaşmış təhsil proqramlarında iştirak etmək istəyən beynəlxalq tələbələr üçün əhəmiyyətli imkanlardan biridir. Təhsil haqqının qarşılanması, aylıq maliyyə dəstəyi və beynəlxalq akademik mühitdə təcrübə qazanmaq bu proqramı fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdəndir.
Lakin MEXT təqaüdünü əldə etmək üçün yalnız yüksək akademik göstəricilərə sahib olmaq kifayət etmir. Namizədlər seçdikləri təhsil istiqamətinin tələblərini öyrənməli, imtahanlara hazırlaşmalı, sənədlərini düzgün tərtib etməli və müraciət müddətlərini diqqətlə izləməlidirlər.
Yaponiyada təhsil almağı planlaşdırırsınızsa, MEXT Scholarship proqramını araşdırmaq və öz akademik hədəflərinizə uyğun kateqoriyanı müəyyənləşdirmək yaxşı başlanğıc ola bilər. Xaricdə təhsil yalnız diplom əldə etmək deyil, eyni zamanda yeni biliklər qazanmaq, beynəlxalq təcrübə toplamaq və gələcək karyera üçün fərqli imkanlar yaratmaqdır.
