Xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələrin ən çox qarşılaşdığı sənədləşmə prosedurlarından biri apostildir. Bir çox insan apostilin nostrifikasiya, notarial təsdiq və ya konsul leqallaşdırması ilə eyni olduğunu düşünür. Halbuki bunlar tamamilə fərqli hüquqi prosedurlardır və hər birinin məqsədi ayrıdır.
Əgər xarici universitetə qəbul olmağı planlaşdırırsınızsa, qəbul məktubundan sonra ən vacib mərhələlərdən biri məhz sənədlərin düzgün hazırlanmasıdır. Attestat, diplom, transcript, doğum haqqında şəhadətnamə və digər rəsmi sənədlərin qəbul ediləcəyi ölkədə hüquqi qüvvəyə malik olması üçün bəzi hallarda apostil tələb olunur.
Bu yazıda apostilin nə olduğunu, hansı sənədlərə vurulduğunu, hansı hallarda lazım olduğunu və xaricdə təhsil almaq istəyən Azərbaycanlı tələbələrin bu prosesdə nələrə diqqət etməli olduqlarını ətraflı izah edəcəyik.
Apostil bir ölkədə verilmiş rəsmi sənədin başqa bir ölkədə hüquqi qüvvəyə malik olmasını təmin edən beynəlxalq təsdiq formasıdır.
Sadə dillə desək, apostil sənədin özünü deyil, həmin sənədi imzalayan şəxsin imzasının, səlahiyyətinin və sənəddəki möhürün həqiqiliyini təsdiq edir. Apostil sənədin məzmununu təsdiqləmir, yalnız onun rəsmi dövlət sənədi olduğunu göstərir.
1961-ci ildə qəbul edilmiş "Xarici rəsmi sənədlərin leqallaşdırılması tələbini ləğv edən Haaqa Konvensiyası" beynəlxalq sənəd dövriyyəsini sadələşdirmək məqsədilə yaradılıb.
Bu Konvensiyaya qoşulmuş ölkələr arasında sənədlərin tanınması üçün uzun konsul leqallaşdırması proseduru əvəzinə yalnız apostil kifayət edir. Azərbaycan bu Konvensiyaya 2004-cü ildə qoşulub və Konvensiya ölkəmiz üçün 2 mart 2005-ci ildən qüvvəyə minib.
Xarici universitetlər qəbul zamanı təqdim olunan rəsmi sənədlərin həqiqiliyinə əmin olmaq istəyirlər.
Bu səbəbdən bir çox universitet aşağıdakı sənədlərin apostillə təsdiqlənməsini tələb edə bilər:
Attestat Bakalavr diplomu Magistr diplomu Transcript Doğum haqqında şəhadətnamə Nikah haqqında şəhadətnamə (bəzi hallarda) Digər rəsmi dövlət sənədləri
Lakin bütün universitetlər apostil tələb etmir. Bu tələb ölkədən, universitetdən və hətta proqramdan asılı olaraq dəyişə bilər.
Müraciət etməzdən əvvəl universitetin qəbul qaydalarını diqqətlə oxumaq vacibdir.
Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən apostil əsasən aşağıdakı sənədlərə verilə bilər:
Dövlət orqanları tərəfindən verilmiş sənədlər Məhkəmə sənədləri Notariat qaydasında təsdiqlənmiş sənədlər Vətəndaşlıq vəziyyəti aktları (doğum, nikah, ölüm haqqında şəhadətnamələr və s.) Notarial qaydada təsdiqlənmiş tərcümələr və surətlər
Diplom və attestat kimi təhsil sənədləri də müvafiq qaydada apostilləşdirilə bilər.
Xeyr. Bu anlayışlar tez-tez qarışdırılır.
Notarial təsdiq sənədin surətinin və ya tərcüməsinin düzgünlüyünü təsdiqləyir.
Apostil isə sənədi imzalayan şəxsin imzasının, səlahiyyətinin və möhürün həqiqiliyini təsdiqləyir.
Yəni notarius apostil vermir. Apostil yalnız qanunvericiliklə müəyyən edilmiş səlahiyyətli dövlət orqanı tərəfindən verilir.
Bu da ən çox verilən suallardan biridir.
Əgər sənəd Haaqa Konvensiyasına qoşulmuş ölkədə istifadə olunacaqsa, adətən yalnız apostil kifayət edir.
Əgər sənəd Konvensiyaya qoşulmayan ölkədə istifadə olunacaqsa, həmin halda konsul leqallaşdırılması tələb oluna bilər.
Leqallaşdırma daha uzun və bir neçə mərhələdən ibarət prosedurdur. Apostil isə bir mərhələli təsdiq prosedurudur.
Sənədin növündən asılı olaraq apostil vermək səlahiyyəti müxtəlif dövlət qurumlarına məxsusdur.
Məsələn:
Ədliyyə Nazirliyi aşağıdakı sənədlərə apostil verir:
Məhkəmə sənədləri Prokurorluq sənədləri Ədliyyə orqanlarının sənədləri Notarial sənədlər Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı sənədləri
Digər bəzi rəsmi sənədlərə isə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən apostil verilir.
Təqdim ediləcək sənədlər konkret vəziyyətdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Adətən aşağıdakılar tələb olunur:
Apostil veriləcək sənədin əsli və ya qanunvericiliyə uyğun təsdiq edilmiş nüsxəsi Şəxsiyyət vəsiqəsi Ərizə Dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd (tələb olunduqda)
Ən aktual tələbləri müraciət ediləcək dövlət qurumunun rəsmi məlumatlarından yoxlamaq tövsiyə olunur.
Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, sənədlər adətən 5 iş günü ərzində yoxlanılır və apostil verilir.
Əgər əlavə araşdırma tələb olunarsa və ya təqdim edilən sənədlərin sayı çox olarsa, müddət uzadıla bilər.
Bu, çox vacib məqamdır.
Xaricdə verilmiş sənədə Azərbaycan apostil vura bilməz.
Apostil həmişə sənədin verildiyi ölkədə alınmalıdır.
Türkiyədə verilmiş diplom Türkiyədə apostilləşdirilməlidir. Almaniyada verilmiş transcript Almaniyada apostilləşdirilməlidir. İtaliyada verilmiş diplom İtaliyada apostilləşdirilməlidir.
Sonradan həmin sənədlər Azərbaycanda notarial qaydada tərcümə edilə və zəruri hallarda diplomun tanınması (nostrifikasiya) üçün təqdim oluna bilər. Bu prinsip Haaqa Konvensiyasının tətbiq qaydalarına əsaslanır.
Xeyr. Ən çox edilən yanlış fikirlərdən biridir.
Bəzi universitetlər yalnız:
rəqəmsal sənəd, universitet tərəfindən birbaşa göndərilmiş transcript, elektron diplom
qəbul edir və apostil tələb etmir.
Digər universitetlər isə müraciətin son mərhələsində və ya qeydiyyat zamanı apostilləşdirilmiş sənədlər istəyirlər.
Bu səbəbdən sənədləri hazırlamazdan əvvəl mütləq qəbul olunacağınız universitetin rəsmi tələblərini yoxlayın.
Bu iki anlayış tamamilə fərqlidir.
Apostil sənədin beynəlxalq hüquqi dövriyyədə istifadə olunmasını təmin edən təsdiq prosedurudur.
Nostrifikasiya (diplomun tanınması) isə xarici universitet diplomunun Azərbaycanda rəsmi şəkildə tanınması prosesidir.
Başqa sözlə:
Apostil sənədi beynəlxalq istifadə üçün hazırlayır. Nostrifikasiya isə həmin diplomun Azərbaycanda hüquqi qüvvəsini müəyyən edir.
Bu səbəbdən xaricdə təhsil alan şəxslərin əksəriyyəti əvvəlcə apostil, daha sonra isə ehtiyac olduqda diplomun tanınması prosedurundan keçir.
Xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələr arasında aşağıdakı səhvlərə tez-tez rast gəlinir:
Apostili notarial təsdiqlə qarışdırmaq Apostili yanlış ölkədə almağa çalışmaq Apostillə nostrifikasiyanı eyni prosedur hesab etmək Universitet apostil tələb etmədiyi halda lazımsız xərc çəkmək Sənədlərin yalnız tərcüməsinin kifayət edəcəyini düşünmək Universitetin rəsmi sənəd tələblərini oxumadan müraciət etmək
Bu səhvlər həm vaxt itkisinə, həm də əlavə maliyyə xərclərinə səbəb ola bilər.
Apostil xaricdə təhsil prosesində ən vacib sənəd təsdiqləmə prosedurlarından biridir. O diplomun və ya digər rəsmi sənədin məzmununu deyil, həmin sənədin rəsmi və etibarlı dövlət sənədi olduğunu təsdiqləyir. Haaqa Konvensiyasına qoşulmuş ölkələr arasında sənədlərin tanınmasını xeyli asanlaşdırdığı üçün bu prosedur beynəlxalq təhsil və iş müraciətlərində geniş tətbiq olunur.
Əgər xaricdə təhsil almağı planlaşdırırsınızsa, universitetin sənəd tələblərini əvvəlcədən araşdırmaq, hansı sənədlərin apostilləşdirilməli olduğunu dəqiqləşdirmək və prosesi vaxtında başlamaq vacibdir. Düzgün hazırlanmış sənədlər qəbul prosesinin daha rahat və problemsiz keçməsinə kömək edəcək.
